Cuma, Ağustos 17, 2007

Gen Bencildir


Richard Dawkins'in Gen Bencildir kitabinin 30 yil ozel baskisini okudum. Cok guzel bir kitap. Bahsettigi konular cok ilginc, anlatimi cok net. Hic bir seyi havada birakmiyor, tikir tikir temiz bir mantik silsilesiyle anlatiyor. Ayrica kitabin ilk baskilarindan sonra gelen elestirileri de sondaki notlarla acikliyor. Bazen su cumleyi yanlis kurmusum aslinda soyle desem daha dogru olurdu gibi aciklamalari da var. 30 sene once yazdigi 360 sayfalik kitabin icindeki bir kac cumleyi duzeltme istegi geri kalaninin ne kadar saglam yazildigini da gosteriyor. Beni de bu kitap hakkinda yazarken geriyor. Dun yazdigim uc satirlik yaziya donsem cumlelerin yarisini degistirmek isterim. Neyse basladik.

Kitap canlilari, davranislarini ve evrimi bencil bir genin bakis acisiyla anlatiyor. Canlilardan hayatta kalma makinalari olarak bahsediyor. Tek amaci kendini cogaltmak olan genlerin yaptigi makinalardan ibaret tum canlilar. Stargate'in kotu yaratiklari "Replicator" dan bir farki yok aslinda diger canlilarin da. Zaten kitaptaki ikinci bolumun ismi de "Replicators". Yani romantik bir kalbin kaldirabilecegi bir kitap degil. Dawkins kitabin girisinde ilk baskilardan sonra gelen bir mektuptan bahsediyor. Mektubu yazan adam kitabi okuduktan sonra depreyona girmis. Hayatta derin bir anlam, ruhsal bir yan bulma gibi tum umutlarini yitirmis.

Dawkins bizim de bir hayatta kalma makinasi oldugumuzu net bir sekilde anlatiyor. Ama aklimiz sayesinde genlerimizin uzerine ciktigimizi da dip not olarak dusuyor. Yani umut var.

Kitap cok basit bencil gen prensibiyle hayvanlar alemdindeki pek cok ilginc davranisi, duzeni, ozellikleri acikliyor. Bocekler, kuslar ozellikle guguk kuslari, baliklar, memeliler, bakterileden yuzlerce ornek veriyor. Disi-erkek, anne-cocuk, kardes, aile, grup, parazit, simbioz iliskilerinin nasil isledigini acikliyor.

Ilk basta ozverili gibi gorunen davranislari birer, birer bencil gen sayesinde acikliyor. Ornegin dusmanini sokup olen bal arisi. Yaptigi aslinda kendi genlerine en faydali davranis. Normal bal arilari uremiyor ureyen sadece kralice. Kovana yaklasan dusmani sokarak kralicede ve kardeslerinde de bulunan genleri icin en iyi seyi yapiyor. En basit ornegi anlattim , uzatmamak ve yuzume gozume bulastirmamak icin, ama cok daha ilginc ornekler var kitapta. Oyun teorisi de sik sik kullaniliyor aciklamalar icin. Evrimsel kararli strateji kavrami da onemli bir yer tutuyor.

Hucrelerdeki mitokondrianin kendi DNAsi oldugunu anlatiyor. Mitokndrianin hucre ile milyonlarca yil suren simbioz bir yasamdan sonra birlesmis olabilecegini soyluyor.

Kitabin gaziyla hep merak ettigim genetik algoritmalarla oynamaya basladik Palet ile beraber.

5 comments:

daginikkafa dedi ki...

Mitokondria sadece hucremizin icine girmis. Direk genomumuza sizan virusler de varmis. Hatta genomumuzun %8'i bunlardan olusuyormus.

Bunun tek hucrelilerde olusumu da gozlenmis

dağınık kafa dedi ki...

"Onlara göre toplumsal eşitsizlikler birer talihsizliktir, ama bunlar kalıtsaldır ve değiştirilemezler; bu nedenle de toplumsal araçlarla bunların çaresini bulmak imkânsızdır, çünkü böyle davranmak “doğaya karşı çıkmak” olur. Bu düşünce Amerikan üniversitelerinde ders kitabı olarak okutulan Bencil Gen* adlı kitabında Richard Dawkins tarafından dile getirilmiştir."

Evrim karsitlarinin amaclarina uydurmak icin her turlu kaynagi saptirmalari alisilageldik bir durum. Bu ornek ise Marksist.com'dan (Marksist.com da komik bir isim olmus. .org u kaptirmislar herhalde)

Dawkins kitabinda kesinlikle "toplumsal araclarla bunlarin caresini bulmak imkansizdir" demiyor. Aksine insan zekasi sayesinde dogasina karsi cikiyor diyor. Ornegin dogum kontrolu uyguluyor. Ayni zekayi esitsizliklere karsi cikmak icin de kullanmalidir diyor.

Bir baska ilginc yaklasim da "Amerikan universitelerinde ders kitabi olarak okutulan". Boylece bu kitabin kapitalist indoktrinasyonun bir parcasi oldugu gosteriliyor. Sanki bu kitap Amerika'da Lise 3 biyoloji kitabi yerine okutuluyor. Gen Bencildir ders kitabi formatinda yazilan bir kitap degil. Populer bilim kitabi. Evrim ile ilgili pek cok derste tavsiye edilen kitaplardan biridir, (bence tavsiye etmeyenler de etmelidir) ama pek az derste "ders kitabi" olarak kullanilabilir.

palet dedi ki...

Vay canina, genoma sizan virus olayi cok cok acayipmis. Daha okumaya deger.

dağınık kafa dedi ki...

Bir kac kisi bana bu kitabi nasil bulabilecegimi sordu.

Tubitak bu kitabi 1995'te Turkce olarak yayinlamis. Su an 9. baskiyi yapiyor. Kitapcilarda yoksa Tubitak'tan direk isteyebilirsiniz.

http://www.tubitak.gov.tr/home.do?ot=5&rt=3&sid=0&cid=1519

http://www.tubitak.gov.tr//tubitak_content_files/populer/kitaplistesi/form.pdf

Aceleniz varsa veya orjinalini okumak istiyorsaniz her zaman Amazon'dan alabilirsiniz.

deniz ural dedi ki...

Son yorumundan yaklaşık bir yıl sonra bendeniz, kitabı tesadüfen alıp okumaya başlıyor. Daha iki bölüm okumasına rağmen, bunun kafasında ampüller avizeler yakacak bir kitap olduğunu anlıyor, 'dur ben bir internette araştırayım şunu' deyip karşısına çıkan zibilyon sonuca Polyanna olarak 'neyse, geç olsun güç olmasın' diyor. :)

Bu arada, tam bu sıralarda yakından takip ettiği "internette sansür" ayıbından Richard Dawkins'in de payını aldığını öğreniyor. Ülkesi adına, son zamanlarda sıkça yaptığı gibi, utanıyor.

Dediğim gibi, daha iki bölüm filan okudum. Ancak, şimdiden ne kadar farklı bir bakış açısı dediğim bir paragraf var, hemen paylaşayım:

(...)Eğer bir grup -örneğin bir tür ya da türün içindeki bir topluluk- kendilerini türün iyiliği için feda etmeye hazır bireylerden oluşmuşsa, kendi bencil çıkarlarını önde tutan bireylerden oluşmuş rakip bir gruba kıyasla, neslinin tükenme olasılığı da daha düşüktür.(...)

Yani eğer, özverili bireylerden oluşan grupların çoğunlukta olduğunu düşünüyorsak, bu yine doğal seçilimin bir sonucu olabilir.

Ayrıca, genler için yaptığı bina planı -cilt -sayfa benzetmesi, benim gibi bir sosyal bilimci için, gerçekten konunun çok daha anlaşılır olmasını sağlamış. Mutlaka okunması gereken bir kitap olduğunu düşünüyorum, özellikle senin (Dağınık Kafa) verdiğin örnekte olduğu gibi yanlış (keyfe göre) yönlendirmelere karşı uyanık olunmasını "bi' dakika arkadaşım, o öyle değil" denmesini sağlayacaktır.